Anna Fazekaŝ


Kapreolido de maljuna onjo - Kapreolonjo



Tradukita en Esperanton de s-ino Adrienne Pásztor kaj d-ro Endre Dudich





2014






Biografio de Anna Fazekas - verkinto de la fabeloj -

La kapreolido de maljuna onjo - Kapreolonjo


Anna Fazekas (Fazekaŝ) naskiĝis en Budapeŝto la 15-an de novembro en 1905. Ŝi estas fratino de la historiisto Elizabeta Fazekas. Anna abiturentiĝis en Budapeŝto, poste akiris diplomon je kuracgimnastikisto. Ŝi kuracigis kaj pubertajn-, kaj plenkreskulojn. Dum la 1924-a jaro ŝi enŝaltiĝis en la laboristo-movadon, pro kio oni deportis ŝin en 1944.

Ŝiaj kelkaj poemoj aperis en "ESTI KURÍR" (Vespera Kuriro), poste en la ĉemetaĵo dimanĉa de la PESTI HÍRLAP (Gazeto de Peŝt), kaj ankaŭ en memstara volumo en 1949. Ŝi estis lektoro ĉe la eldonejo ATHENAEUM, krome inter 1952-1963 direktoro de la JUNULARA-, respekte de la Eldonejo MÓRA. Ekde 1950 aperis ŝiaj versaĵaj fabeloj por infanĝardenanoj kaj tre junaj lernejanoj en memstaraj volumoj, parte en kolektaĵoj, kaj poemoj skribitaj en faldfoliojn kaj kolorigkajerojn.

Ŝi tradukis infan-poemojn por la eldonejoj EŬROPO kaj de MUZIKVERKAĴOJ, elektitajn versaĵojn kolektis el fabeloj de Andreo Fáy.

La "Kapreoleto de maljuna onjo - Kapreolonjo" - hungarlingve (Öreg néne őzikéje - Őzanyó) aperis unue en 1952.

Anna Fazekas mortis la 2-an de januaro en 1973.

(Laŭ informoj de Wikipedio)






ANNA FAZEKAŜ: KAPREOLIDO DE MALJUNA ONJO

- Traduko -

Sur vilaĝrand', Matro-suba,
loĝas onjo tre maljuna,
varmkora kaj laborema,
ĉi fabelon rakontinta.

Mallerta kapreolido,
misvojiĝis al landvojo,
stumblis pro kuŝanta arbo,
rompiĝis ĝia krureto.

Ido eta plende ploras,
onjo maljuna tie iras,
bedaŭras, prenas sur sinon,
ĝin portas en sian domon.

Ĝin ŝi flegas, dorlotadas,
per freŝa fojno manĝigas,
trinki donatas fontakvo,
ŝi similas al patrino.

Cili kato, Bodri hundo
al ĝin kuŝas en angulo,
la kunsento ilin regas,
la gasteto ne ĝenatas.

Saniĝas la eta ido,
logas la kapreol-balo,
por dancadi gajan dancon,
sed ne havas al ĝi emon.

Ĝiaj tristaj brunokuloj
rigardas al foraj montoj.
Sunradioj maten-ruĝaj
estas sub nuboj ludantaj.

Vesper-ventet' nubojn pelas,
montetoj, deklivoj vokas:
"Atendas vin freŝa herbo,
venu hejmen amiketo!"

Idokule larmoj sidas
hejmeniri tre deziras;
vane patrin' ne atendus,
nur onjon ĝi ne bedaŭrus.

Tut-tage ĝi resopiras
silka herb', gazono vokas,
cent flora varia kampo

atendas vin fratineto.

Kie sciuro saltadas,
kaj bunta pego frapetas,
gaj-sonas voĉ' de kukolo,
krizalidon portas formiko.

Atendas ĝin venteto, rojo
ĉiele kuranta nubo,
kampanuloj rosperlaj,
trikoloretoj blu-lilaj.

Maljunonjo ĝin priploras,
reen - tamen - ŝi ne tenas,
Ĉiu loĝu propraloke,
kapreol' kaj hom' alie.

Ĝis pordo ŝi akompanas,
poste onjo repaŝadas,
ŝi mesaĝas mansignante:
"Eta ido vivu ĝoje!"

Ŝi paŝetas kaj silentas,
klakas pord', fenestro tintas,
el la dom' atentas onjo
ĉu rerigardas la ido?

La besteto malmodera,
paŝojn ĉiam multiganta,
kiel fulmo rapidegas,
muskan rokon ĝi suriĝas.

Sed surkreste montopinte,
ĝi adiaŭas turnante:
"Estu benataj kamp', vepro!" -
kaj forkuras, kiel vento.

Pasis somer', foli' flavas,
fagarbo jam ĝin delasas,
domon, kampon kovras neĝo,
solas la maljunulino.

Jam ĝermadas herb', arb', floro,
ne forgesatas la ido,
monato sekvas monaton,
frapas iu la barilon.

Ŝi atentas tra fenestro:
Kiu frapas dum la nokto?
Lunlum' brilas sur vilaĝon,
malfermas ŝi la dompordon.

Ĝoje brakojn ŝi etendas:
tie fil' kun panjo staras,
enlasas ilin, en la domo
varma estas la renkonto:

Patrin'estiĝis la ido,
revenis kun sia filo
rompis li antaŭan kruron,
portis ŝi en hospitalon.

Kunokule bele peti
la onjon por resanigi
la kruron per molteksaĵo,
ne ploretu la infano.

Kiel vento en nebulo,
ĝi foriĝas en la nokto,
onjo flegas la etulon
fiksas moltole la kruron.

Ĝi baldaŭ resaniĝas,
sur monteton allametas,
je alteriĝo de glano,
forpaŝadas la etulo.

Matro-sube vilaĝrande
avinjo sidas ĉeporde.
Sed ŝi ne sentas solecon,
ĉiam havas multlaboron.

Ĉirkaŭ ŝi gepatroj, idoj
vizitantaj kapreoloj,
vintro aŭ somero estas,
al brako ili kapklinas.

Amas ŝin kaj vilaĝanoj,
dorlotas per karesvortoj,

de tiam nomatas onjo;
kara "Kapreol-onjeto."

Papaver', diant', salvio
floras en ŝia fenestro
en terpotoj, en tasetoj
ĉielarkas cent bukedoj.

Petro portis la unuan,
Julinjo donis la duan,
La trian Elizabeto,
ĉiu estos pioniro.

Pri sovaĝflor'sonas kanto
de kantado laŭtas l' domo,
pro la gaja infankanto,
plore ridas la onjeto.

Vilaĝrande, Matro-suba
loĝas avinjo maljuna,
ŝia kara personeco,
gardatas en la fabelo.

Salpano por kapreolo,
infaneton servas kuko,
Estu gasto ĉe l' avinjo!
Jen la fino de l' fabelo!




ANNA FAZEKAŜ: KAPREOLONJO

- Traduko -

Valprofunde en dometo,
vivetas maljuna onjo.
Leporoj, kapreolidoj
ŝin bone konas eĉ turdoj.

Kaj konas ŝin arboj, montoj,
la Matron kovrantaj nuboj,
papili', fringo, kukolo,
la kapreol-familio.

La mildaj kapreolidoj
estas ĉe la onjo gastoj
kiun karese l'popolo
nomas "Kapreol-onjeto".

Leviĝante jam la suno
vidas onjon en laboro:
pentras punktojn, floran branĉon
sur poteton, pladon, tason.

Vigle pentras la peniko,
flirtas kiel sovaĝbirdo.
Nur tiam ĝi laborfinas,
kiam jam vesper-krepuskas.

De la vojo ĝardensuba
kuras infangrupo gaja,
knabinbrake per fasketo
da timian', delfinio,

turkdianto kaj primolo,
ĉiuj kreskantaj sur kampo,
al la onjo karaspekta,
kiel kapreol' makula.

Saltadas Bodri kaj bojas,
la katido kune dancas,

de bru' pleniĝas mont'-valo,
kaj ludas ĝis vesper-falo.

Sed vintre kiel okazis,
ke gaston ŝi vane atendis.
Pasis semajn' post semajno,
neniu klakis sur l' pordo.

Neĝo kovris montosupron,
arbedon, deklivan kampon,

sur faga kaj kverka-branĉo
vundis frost'; la ferungego.

Malantaŭ l' arboj lepor' ploris
ĝian koron timo premis,
sub la riveret-glacio
zigzagis fiŝ- kompanio.

Rufsciur' enkaviĝis jam,
timegis la venton stridan.
kaŝite sin lacert' dormis,
la vilaĝon l' lup' evitis.

Mutiĝis ĉiu turdeto,
ĉar falis, falis la neĝo,
kapreoloj arbedeje,
serĉis herboguston ĉefe.

Timiĝinte kaj malsate,
tra herbaroj vagadante,
okule malgajas plendo:
"Kie restas vi printempo?"

De senarbigado, nokte
arbhakistoj venis hejmen,
petegante vekis onjon:

"Helpu onjo kapreolon!"

Nun miraklu bona onjo!
Ĝistaliiĝas jam l'neĝo.
herb', branĉ', foli' mankas,
nur glacio, frosto regas!

Kampojn, herbejojn neĝ' kovras,
La kapreoloj malsatas.
Se venkos kruela vintro
mortos lepor', kapreolo.

Lulas la nokta silento,
ĝis maten' vigilas onjo,
nek atendas, nek ripozas
vilaĝestraron vizitas.

"Mortos la kapreoletoj!
Karaj, helpu Vi, la homoj!
Ni homoj malfortaj estas,
sed konspire mirakleblas."

Onj-okuloj larme brilas,
ĉar estraran jeson havas,
alitage jarkomence,
junuloj ekiris gaje.

Alportitis sem' kaj fojno,
hakil', najl', kaj aliilo,
kaj je subiro de suno
satis lepor', kapreolo.





Iom pri naskiĝo de fabeloj de Anna Fazekaŝ:
La kapreolido de Maljuna Onjo - Kapreolonjo

Mátracered estis hungara vilaĝeto en pratempo, ie en montaro Mátra. Ĉi tie somerumigis iu juna pedagogino kvindek infanojn foje antaŭ longa tempo, dum timoplenaj, animpremaj jaroj de la dua mondmilito.

Malgranda paca insulo estis ĉi tendaro en tiu premiga mondo. Kaj infanoj, kaj plenkreskuloj vizitis ilin, ĉar la juna instruistino - nna Fazekas - kreis tian atmosferon, ke ĉiuj ĝojaj estis en ŝia proksimeco. Al maljun-sinjorinoj ŝi donis utilajn konsilojn. Kun la infanoj ŝi ekskursis, bestojn nutris kaj po vespero kune kun ĉiuj infanoj de la vilaĝo belegajn popoljantojn kantis: el kolektaĵoj de Bartók, Kodály.

Dek jaroj pasis ekde tiu somero. La mondmilito finiĝis. Aliaj infanoj tendumis kun aliaj geinstruistoj en ĉi tiu regiono, sed Anna Fazekaŝ ofte repensis al ŝia Matro.

El ŝiaj memoraĵoj ekviviĝis ĉi tiu versaĵo, kiu tiel komenciĝas:

"Sur vilaĝrand' Matro-suba,
loĝas onjo tre maljuna"

Poste denove pasis, pasis la jaroj, multaj belaj poemoj de multaj poetoj, belegaj fabeloj de multaj verkistoj eknaskiĝis kaj en ĉi tiu fakto gravan rolon havis Anna Fazekaŝ, la direktantino de la eldonejo Ferenc Móra, kiu en la mondo la plej bone la infanojn kaj la poemojn ŝatis.

Intertempe patrinoj, patroj estiĝis el tiuj infanoj, kiuj iam tiel volonte diradis "La kapreoleto de maljuna onjo"-n, pri la matrosuba vilaĝeto, pri la maljuna onjo, pri la malforta, mallerta kapreoleto kaj pri la karaj infanoj.

Poste denove forpasis aŭ tridek jaroj, Anna Fazekaŝ jam ekde jaroj ne vivis, kiam foje - hazarde - iu instruisto en Zalaszántó, aranĝante liajn skribaĵojn, ektrovis historion de Kapreolido de maljuna onjo. Li forsendis la poemon skribitan kaj per manskribaĵoj plibonigitan de Anna Fazekaŝ - sur ekflaviĝinta papero - kion eble tie fabelis al infanoj Anna. La Ferenc Móra eldonejo aperigis tion je ĝojo de la nuntempaj infanoj. Eklumigiĝas denove tiu vilaĝeto, tiu kara maljuna onjo, la kapreoloj kaj ankaŭ la bonkoraj infanoj kiuj denove helpas la bestojn. Tiel plenumiĝeblas sonĝo de Anna Fazekaŝ, ke ŝian karan mondon denove novaj infanoj povis ekkoni. Ankaŭ ŝia tiu sopiro plenumigeblis, ke ŝia malnova amikino la desegnistino Emy Róna ekvivigis figurojn de la rolantoj de la fabelo, inter ili figuron de la maljuna onjo. Bedaŭrinde la aperon de la bele ilustrita fabellibro ŝi jam ne povis ekvivi.

Ĉi du fabeloj aperintaj en sama volumo estas vera artkreaĵo, perlo de la hungarlingva infanliteraturo. Ekde la 1989-a hungarlingva eldono denove pasis multaj jaroj, ĝis venis la deziro. por ke ekkonu ĉi fabelojn ankaŭ la hodiaŭaj infanoj en la tuta mondo. Ĝuu ili kaj rememoru pri tiuj dum la sekvontaj jaroj. Eble denove estos iam iu, kiu denove plimultigos ĉi du fabelojn ankaŭ en la estonto.


El hungara lingvo en Esperanto lingvon tradukis: sinjorino Adrienne Pásztor kaj doktoro Endre Dudich. En aprilo de la jaro 2006-a. Ili plibonigis la tradukon en marto de 2014, en Hungarujo. La esperantlingvan tradukon ornamas desegnaĵoj de doktoro Ferenc Földi (1888-1952) pretigitaj inter 1906 kaj 1913.