Briefwechsel des Karl Gottlieb Windisch
INHALT, BEVEZETÉS
Inhalt
BRIEFWECHSEL DES KARL GOTTLIEB WINDISCH
WINDISCH KÁROLY GOTTLIEB LEVELEZÉSE.
KOREšPONDENCIA KARLA GOTTLIEBA WINDISCHA
BRIEFE DER EDITION (DIE MIT * VERSEHENEN BRIEFE SIND REKONSTRUIERT)
1. Johann Daniel Herz an Karl Gottlieb Windisch, September 1758
2. Johann Daniel Herz an Karl Gottlieb Windisch, 14. September 1758
3. Karl Gottlieb Windisch an Johann Daniel Herz, 22. September 1758
4. Johann Daniel Herz an Karl Gottlieb Windisch, September 1758
5. Karl Gottlieb Windisch an Johann Daniel Herz, 25. September 1758
6. *Josef von Petrasch an Karl Gottlieb Windisch, Oktober 1758
7. Karl Gottlieb Windisch an Josef von Petrasch, Oktober 1758
8. Karl Gottlieb Windisch an Johann Daniel Herz, 2. Oktober 1758
9. *Johann Daniel Herz an Karl Gottlieb Windisch, Dezember 1758
10. *Johann Daniel Herz an Karl Gottlieb Windisch, Dezember 1758
11. *Johann Daniel Herz an Karl Gottlieb Windisch, Dezember 1758
12. Karl Gottlieb Windisch an Johann Daniel Herz, 20. Dezember 1758
13. *Johann Daniel Herz an Karl Gottlieb Windisch, 26. Februar 1758
14. Karl Gottlieb Windisch an Johann Daniel Herz, 25. März 1759
15. Georg Pray an Karl Gottlieb Windisch, 21. November 1778
16. Johann Emmerich Kovács an Karl Gottlieb Windisch, 16. Februar 1781
17. Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, 18. Februar 1781
18. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 6. März 1781
19. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, März 1781
20. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 10. April 1781
21. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Mai 1781
22. *Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, Mai 1781
23. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 14. Mai 1781
24. *Karl Gottlieb Windisch an Johann Seivert, Mai 1781
25. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Juni 1781
26. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 9. Juni 1781
27. *Godofredo Schwarz an Karl Gottlieb Windisch, September 1781
28. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 10. September 1781
29. Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, 15. September 1781
30. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, November 1781
31. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, November 1781
32. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 4. November 1781
33. Conrad Dominik Bartsch an Karl Gottlieb Windisch, 22. Dezember 1781
34. Karl Gottlieb Windisch an Jonas Andreas Czirbesz, 10. Januar 1782
35. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Januar 1782
36. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 22. Januar 1782
37. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 1. Februar 1782
38. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 7. Februar 1782
39. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 21. Februar 1782
40. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 2. März 1782
41. Joseph Benkő an Karl Gottlieb Windisch, 7. März 1782
42. Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, 9. März 1782
43. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 12. März 1782
44. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 27. März 1782
45. Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, 27. März 1782
46. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 29. März 1782
47. *Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, April 1782
48. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 3. April 1782
49. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 15. April 1782
50. Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, 20. April 1782
51. Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, 21. April 1782
52. * Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, Juni 1782
53. *Karl Gottlieb Windisch an Johann Seivert, 25. Juni 1782
54. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, 30. Juni 1782
55. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 3. Juli 1782
56. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 6. Juli 1782
57. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 16. Juli 1782
58. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Juli 1782
59. *Conrad Dominik Bartsch an Karl Gottlieb Windisch, Juli 1782
60. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 26. Juli 1782
61. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Juli 1782
62. Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, 26. Juli 1782
63. *Karl Gottlieb Windisch an Martin Schech, 30. Juli 1782
64. Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, 1. August 1782
65. Johanna Seivert an Karl Gottlieb Windisch, 7. August 1782
66. Martin Schech an Karl Gottlieb Windisch, 12. August 1782
67. Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, 24. August 1782
68. *Karl Gottlieb Windisch an Johann Seivert, September 1782
69. Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, 14. September 1782
70. Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, September 1782
71. *Conrad Dominik Bartsch an Karl Gottlieb Windisch, Februar 1782
72. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 15. Februar 1782
73. Conrad Dominik Bartsch an Karl Gottlieb Windisch, 5. Oktober 1782
74. Georg Pray an Karl Gottlieb Windisch, 7. Oktober 1782
75. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Oktober 1782
76. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 9. Oktober 1782
77. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Dezember 1782
78. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 3. Dezember 1782
79. Joseph Benkő an Karl Gottlieb Windisch, 5. Dezember 1782
80. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Dezember 1782
81. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 28. Dezember 1782
82. *Karl Gottlieb Windisch an Georg Pray, Januar 1783
83. Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, 24. Januar 1783
84. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, Februar 1783
85. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Februar 1783
86. Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, 26. Februar 1783
87. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 1. März 1783
88. *Karl Gottlieb Windisch an Karl Richter, März 1783
89. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, März 1783
90. *Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, 5. März 1783
91. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 5. März 1783
92. Georg Pray an Karl Gottlieb Windisch, 7. März 1783
93. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 12. März 1783
94. *Karl Gottlieb Windisch an Johann Seivert, 15. März 1783
95. *Karl Gottlieb Windisch an Stefan Schönwisner, März 1783
96. Stefan Schönwisner an Karl Gottlieb Windisch, 24. März 1783
97. Stefan Schönwisner an Karl Gottlieb Windisch, 26. März 1783
98. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 28. März 1783
99. *Georg Pray an Karl Gottlieb Windisch, 2. April 1783
100. Karl Gottlieb Windisch an Georg Pray, 4. April 1783
101. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, April 1783
102. *Georg Pray an Karl Gottlieb Windisch, April 1783
103. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 9. April 1783
104. Karl Gottlieb Windisch an Georg Pray, 12. April 1783
105. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 14. April 1783
106. Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, 7. Mai 1783
107. Franz Schweitzer an Karl Gottlieb Windisch, 26. Mai 1783
108. *Karl Gottlieb Windisch an Franz Schweitzer, Juni 1783
109. *Karl Gottlieb Windisch an Johann Seivert, 10. Juni 1783
110. *Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, Juni 1783
111. Franz Schweitzer an Karl Gottlieb Windisch, 20. Juni 1783
112. Karl Gottlieb Windisch an Unbekannt, 7. Juli 1783
113. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Juli 1783
114. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 29. Juli 1783
115. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, August 1783
116. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 23. August 1783
117. Karl Gottlieb Windisch an Franz Schweitzer, 4. September 1783
118. *Karl Gottlieb Windisch an Franz Schweitzer, Herbst 1783
119. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 6. September 1783
120. Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, 13. September 1783
121. Franz Schweitzer an Karl Gottlieb Windisch, 29. September 1783
122. Karl Gottlieb Windisch an Georg Pray, 15. Oktober 1783
122a *Karl Gottlieb Windisch an Franz Schweitzer, Oktober 1783
123. Franz Schweitzer an Karl Gottlieb Windisch, 27. Oktober 1783
124. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 8. November 1783
125. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Ende November 1783
126. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, 7. Januar 1784
127. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 10. Januar 1784
128. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 14. Januar 1784
129. Franz Schweitzer an Karl Gottlieb Windisch, 29. Januar 1784
130. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Februar 1784
131. *Karl Koppi an Karl Gottlieb Windisch, Februar 1784
132. *Karl Gottfried Windisch an Karl Koppi, Februar 1784
133. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 18. Februar 1784
134. Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, 28. Februar 1784
135. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 23. März 1784
136. *Michael Wagner an Karl Gottlieb Windisch, Juli 1784
137. Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, Juli 1784
138. *Karl Gottlieb Windisch an Johann Seivert, Juli 1784
139. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 22. Juli 1784
140. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Juli 1784
141. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, vor dem 27. Juli 1784
142. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 27. Juli 1784
143. *Karl Gottlieb Windisch an Michael Torkos, 27. Juli 1784
144. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 9. August 1784
145. *Karl Gottlieb Windisch an Gottfried Strauß, 9. August 1784
146. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, 29. November 1784
147. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 25. Dezember 1784
148. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 9. Januar 1785
149. Johann Seivert an Karl Gottlieb Windisch, 2. März 1785
150. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 5. Juli 1785
151. *Daniel Cornides an Karl Gottfried Windisch, 14. September 1785
152. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 12. Februar 1786
153. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 17. Februar 1786
154. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 22. Februar 1786
155. *Daniel Cornides an Karl Gottfried Windisch, 31. Juli 1786
156. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 4. August 1786
157. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 9. August 1786
158. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Februar 1787
159. *Michael Wagner an Karl Gottlieb Windisch, Februar 1787
160. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 7. Februar 1787
161. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, Faschingstag 1787
162. Karl Gottlieb Windisch an Jakob Ferdinand Miller, Faschingstag 1787
163. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 12. März 1787
164. Jakob Ferdinand Miller an Karl Gottlieb Windisch, 15. März 1787
165. *Karl Richter an Karl Gottlieb Windisch, 20. März 1787
166. *Daniel Cornides an Karl Gottlieb Windisch, Vor dem 30. März 1787
167. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 30. März 1787
168. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 24. April 1787
169. Karl Gottlieb Windisch an Jakob Ferdinand Miller, 1. Mai 1787
170. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Cornides, 20. August 1787
171. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, [21. Februar 1790]. 223
172. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, 15. März 1790
173. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, 15. März 1790
174. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, 18. März 1790
174a Karl Gottlieb Windisch an Karl Fejérváry, Ende Mai 1790
175. Carolus Fejérváry an Karl Gottlieb Windisch, 4. Juni 1790
176. Martin Lautsek an Karl Gottlieb Windisch, 9. Juli 1791
177. Martin Lautsek an Karl Gottlieb Windisch, 20. Oktober 1791
178. Martin Lautsek an Karl Gottlieb Windisch, 29. Dezember 1791
179. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, Nach dem 1. März 1792
180. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, Nach dem 1. März 1792
181. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, Nach dem 1. März 1792
182. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, Nach dem 1. März 1792
183. Anton Okolicsány an Karl Gottlieb Windisch, 15. März 1792
184. Andreas Fabricius an Karl Gottlieb Windisch, Vor dem 1. Juli 1792
185. *Karl Gottlieb Windisch an Andreas Fabricius, Vor dem 1. Juli 1792
186. Andreas Fabricius an Karl Gottlieb Windisch, 1. Juli 1792
187. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krudy, 31. Juli 1792
188. *Karl Gottlieb Windisch an Andreas Fabricius, August 1792
189. Andreas Fabricius an Karl Gottlieb Windisch, 14. August 1792
190. Anton Okolicsány an Karl Gottlieb Windisch, 10. September 1792
191. * Johann Christian Engel an Karl Gottlieb Windisch, September 1792
192. Karl Gottlieb Windisch an Johann Christian Engel, 22. September 1792
193. Johann Christian Engel an Karl Gottlieb Windisch, 6. Oktober 1792
194. Anton Okolicsány an Karl Gottlieb Windisch, 7. November 1792
195. *Karl Gottlieb Windisch an Johann Christian Engel, Januar 1793
196. Johann Christian Engel an Karl Gottlieb Windisch, 24. Januar 1793
197. Johann Christian Engel an Karl Gottlieb Windisch, 31. Januar 1793
198. *Karl Gottlieb Windisch an Andreas Fabricius, Januar 1793
199. Andreas Fabricius an Karl Gottlieb Windisch, 1. Februar 1793
200. Michael Wagner an Karl Gottlieb Windisch, 19. Februar 1793
201. Anton Okolicsány an Karl Gottlieb Windisch, 9. März 1793
202. Anton Okolicsány an Karl Gottlieb Windisch, 14. März 1793
203. Johann Emmerich Kovács an Karl Gottlieb Windisch, [o.D.]
204. *Karl Gottlieb Windisch an Wolfgang Kempelen, [o.D.]
205. Wolfgang Kempelen an Karl Gottlieb Windisch, [o.D.]
206. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, [o.D.]
207. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, [o.D.]
208. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, [o.D.]
209. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, 26. Juni [o.J.]
210. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, [o.D.]
211. Karl Gottlieb Windisch an Daniel Krúdy, [o.D.]
ANHANG
I. Ankündigung des Ungrischen Magazins
II. Tabellarische Übersicht der im Ungrischen Magazin erschienenen Beiträge
ANMERKUNGEN
Anmerkungen zur Einleitung
Kommentare zu den Briefen
INDIZES
Briefschreiber
Empfänger
Ortsregister
Namensregister
Abkürzungen
Bevezetés
A pozsonyi magántudós, szerkesztő és helyi politikus, Windisch Károly Gottlieb levelezése közel kétszáz olyan levelet tartalmaz, amelyek 1758. szeptember 14-e és 1793 márciusa között íródtak s először e kiadványban olvashatók nyomtatásban. A levelek többsége, miként előrelátható is volt, pozsonyi, budapesti és augsburgi kéziratgyűjteményekből került elő, néhány levelet a Szlovák Nemzeti Könyvtárban és a Pannonhalmi Főapátsági Könyvtárban találtunk meg. A levelezésanyag így oszlott meg: 85 levelet maga Windisch Károly Gottlieb írt, további 19-et két legközelebbi munkatársa, Cornides Dániel és Seivert János szerzett az Ungrisches Magazin kiadása közben. A további 36 levelet pedig azok írták, akik nem csak a Magazinnak, hanem a Neues Ungrisches Magazin című utódlapnak is munkatársai voltak. A legfontosabbakat említve, ilyen volt például Conrad Dominik Bartsch, Pray György, Schönwisner István, Benkő József, Wagner Mihály, Lautsek Márton, Fabricius András, később Engel János Keresztély és Kováts János Imre. Néhány olyan levelet is közlünk ezúttal, amelyek Windisch hivatali tevékenységéhez kapcsolódnak. Utasításokról van szó például, amelyeket Pozsony város polgármesteri tisztségében az evangélikus egyház akkori lelkészének, Crudy Dánielnek írt és futárokkal kézbesíttetett. De felvettünk a kötetbe olyan levélmásolatokat is, amelyeket Windisch az ötvenes évek végén az augsburgi Johann Daniel Herznek címzett és amelyek feltehetően kettejük levélváltásának csak részét képezik, ugyanígy Joseph von Petrasch báróval folytatott levelezésének fellelhető dokumentumait. A 144 levéldokumentum mellett 67 eddig lappangó vagy megsemmisült szöveget is sikerült rekonstruálni.
Az augsburgi levelezés
1758 szeptembere és 1759 márciusa között Windisch intenzív levelezésben állott az augsburgi Johann Daniel Herz-cel. A levelekből nem derül ki, milyen módon ismerték meg egymást, ám jól dokumentálható személyes kapcsolatuk, mint például Herz pozsonyi, illetve Windisch augsburgi látogatásai. Windischt ez időben nagyon foglalkoztatta egy tudós társaság alapítása. A Gesellschaft der Pressburger Freunde der Schönen Wissenschaften megalapításában így vezető szerepet játszott. Ez egy olyan vállalkozás volt, amely még évtizedekkel később is befolyásolta újságírói pályáját. Windisch augsburgi kapcsolata is összefüggött egy tudós társasággal: valószínűleg tagja volt a Franciscische Akademie der freien Künste und Wissenschaften-nek, amit Herz 1753-ban alapított és ami megkapta a császári privilégiumot is. Ennek elnöke 1755 és 1761 között Joseph von Petrasch báró volt. Herz és Windisch levelei jórészt a Társaság írásainak tervezett kiadásáról szóltak, illetve azokról a problémákról, amelyek e tervekkel összefüggtek. Windischnek nem tetszett Herz kiadói önkénye. Egyéni vonzódásokról és gyűjtőszenvedélyekről is volt szó a levelekben, egy Herzhez írott levélből például azt tudjuk meg, hogy Windischt erősen érdekelte a rézmetszés és tervezte a metszetek gazdag gyűjteményét.
A levelezés 1759-ben hirtelen megszakadt, vélhetően pénzügyi ellentétek álltak a háttérben. Mindeddig nem került elő olyan forrás, amely Windisch és Herz barátságának továbbélését bizonyítaná. 1761-ben maga Petrasch is lemondott akadémiai tisztségéről.
A következő évtizedek Windisch Károly Gottlieb legtermékenyebb alkotói korszakát jelentették. 1764-ben jelentős szerepet játszott a "Pressburger Zeitung" létrehozásában s 1773-ig kiadója is volt, noha neve az újságban nem fordul elő. A nyomdász Landerert jegyezték felelős kiadóként. 1768-tól legalább három hetilapot csatoltak a kiadványhoz, amelyek egyrészről a német morális hetilapokat utánozták, másrészről viszont Windisch későbbi tudományos magazinjának előképei voltak. Erről az időszakról sajnos nem állnak rendelkezésünkre levelek. Az Augsburgban másolatban megmaradt levelezés után a következő Herzhez intézett levél 1778-ból való. Itt Pray György egy hosszabb írásáról van szó, amelyben Windischnek a pozsonyi grófok történetéhez nevez meg forrásokat. Ez a levél mindenesetre az egyetlen dokumentuma Windisch hetvenes évekbeli tevékenységének és kapcsolatainak. 1781-től viszont részletesen ismerhetjük levelezését. Az első levelet egy történész, Kováts János Imre írta, aki Szabadkáról küldött információkat Bács vármegyéről. Ha nem nézzük Pray említett levelét, akkor 23 évnyi hiánnyal kell számolnunk. A forrásokat mindenekelőtt a fent említett könyvtárakban és kéziratgyűjteményekben kerestük, de Pozsony, Bécs és Kolozsvár vonatkozó gyűjteményeiben is végeztünk kutatásokat. Egy ilyen jellegű adatfeltárást természetesen sohasem lehet lezárni, nincs ugyanis kizárva, hogy a kutatás további olyan leveleket talál még, amelyeket Windisch írt, vagy éppen ő kapott. Szerencsésnek kell mindazonáltal tartani, hogy az e kötetben közölt levelek, vagy legalábbis az 1781 és 1793 között keltezettek, majdnem hiánytalan dokumentációját adják az "Ungrisches Magazin" keletkezésének. Mivel az osztrák, magyar, de még a szlovák levéltárakban és kéziratgyűjteményekben is csak csekély forrásanyag áll rendelkezésünkre a 18. századi folyóiratok történetéről, e tárgyalt levelezés mindenek előtt a késő-felvilágosodás sajtóviszonyainak szempontjából nagyon érdekes. Emellett kiváló betekintést ad egy tudós kör munkamódszerébe, a magyar királyságnak a határain is túlvezető tudományos kapcsolataiba. Az ötvenes végén Windisch kevés sikerrel igyekezett Pozsony tudósait egy társaságba tömöríteni, de a régió valószínűleg legjelentősebb tudományos folyóirata körüli munkálkodásával ezt mégis sikerült elérnie. Bár a tagok fizikailag különböző helyeken éltek, szoros levélkapcsolatuk mégis egy olyan laza társulást mutat, amelynek szabályai egy tudós magazin szükségességét és jelentőségét kölcsönösen elismerték.
...